Albert Speer, architekt Adolfa Hitlera, został w 1942 roku mianowany ministrem uzbrojenia i amunicji III Rzeszy. Był twórcą najważniejszych nazistowskich projektów architektonicznych, które miały gloryfikować potęgę reżimu, a jednocześnie jednym z kluczowych organizatorów gospodarki wojennej, odpowiedzialnym za ogromny wzrost produkcji zbrojeniowej przy wykorzystaniu pracy przymusowej.

Speer związał się z nazistami pod koniec lat dwudziestych, po wysłuchaniu jednego z przemówień Hitlera. W 1931 roku wstąpił do NSDAP, szybko zdobywając zaufanie partyjnych przywódców. Jego kariera nabrała rozpędu w 1933 roku, tuż po przejęciu władzy przez Hitlera. W wieku zaledwie 28 lat otrzymał zlecenie odnowienia gmachu przyszłego Ministerstwa Propagandy III Rzeszy, kierowanego przez Josepha Goebbelsa. Zadanie wykonał bardzo sprawnie, co zwróciło uwagę Hitlera i otworzyło mu drogę do kolejnych projektów.

W następnych latach Speer zaprojektował między innymi monumentalne trybuny i zabudowę terenu zjazdów partyjnych w Norymberdze oraz stadion na Zeppelinfeld, miejsce wielkich parad wojskowych i propagandowych widowisk filmowanych przez Leni Riefenstahl. W 1934 roku został mianowany głównym architektem Hitlera. Obu łączyła fascynacja ogromem, patosem i klasycyzującą monumentalnością budowli. Z czasem ich relacja stała się bardzo bliska, Speer należał do wąskiego kręgu ludzi, których Hitler dopuszczał do spraw osobistych.

Najbardziej ambitnym planem architektonicznym była przebudowa Berlina w „stolicę świata” Germania. Speer miał zaprojektować nowe centrum miasta z gigantyczną halą zgromadzeń, szerokimi arteriami i monumentalnymi budynkami urzędów. Podobnym przekształceniom miało zostać poddanych około dwudziestu większych miast Rzeszy. Speer oceniał, że realizacja tych projektów wymagałaby co najmniej dwudziestu lat i setek miliardów marek. Hitler żądał ukończenia prac w ciągu dziesięciu lat. Ostatecznie powstały jedynie nieliczne fragmenty, na przykład niektóre gmachy w Berlinie, większość planów pozostała na papierze.

Przełom w karierze Speera nastąpił po śmierci Fritza Todta w lutym 1942 roku. Hitler powierzył mu stanowisko ministra uzbrojenia i amunicji, a następnie ministra uzbrojenia i produkcji wojennej. Speer przejął także kierownictwo Organizacji Todta, odpowiedzialnej za budowę dróg, umocnień oraz za dostarczanie siły roboczej do wielkich projektów wojskowych. W praktyce oznaczało to bezpośredni nadzór nad milionami robotników przymusowych z okupowanych krajów oraz więźniów obozów koncentracyjnych wykorzystywanych w fabrykach zbrojeniowych.

Obejmując urząd, Speer zastał przemysł wojenny rozproszony, pełen dublujących się struktur i skrajnie niewydolny. Przykładem może być produkcja elementów celowników optycznych, którą zajmowały się setki małych zakładów. Speer wprowadził centralizację, ograniczył liczbę producentów, uprościł kierownictwo i stworzył system pełnomocników do spraw uzbrojenia przy poszczególnych rodzajach wojsk. Położył duży nacisk na standaryzację modeli uzbrojenia oraz specjalizację fabryk. W efekcie, mimo narastających alianckich bombardowań, produkcja broni i amunicji jeszcze w latach 1943–1944 rosła. Jednocześnie odbywało się to kosztem brutalnej eksploatacji robotników przymusowych, fatalnych warunków pracy i ogromnej śmiertelności w obozach, które dostarczały siły roboczej.

Speer popierał rozwój ciężkich czołgów oraz broni rakietowej, ale wielu jego pomysłów nie udało się wdrożyć na szeroką skalę ze względu na pogarszającą się sytuację militarną. Po klęsce pod Stalingradem i rozpoczęciu masowych nalotów na niemieckie miasta nadzorował przenoszenie części produkcji do podziemnych zakładów, między innymi w kompleksie Mittelwerk, gdzie wykorzystywano więźniów obozu Dora Mittelbau. Po wojnie Speer usiłował pomniejszać swoją wiedzę o warunkach panujących w tych miejscach, jednak dokumenty i zeznania świadków wskazują, że był informowany o wykorzystywaniu i wysokiej śmiertelności więźniów.

Relacje Speera z Hitlerem pozostawały bliskie aż do końca wojny. Architekt i minister uzbrojenia regularnie odwiedzał kwatery główne Führera, przedstawiał raporty i utrzymywał z nim osobisty kontakt, co budziło zazdrość wielu innych nazistowskich dygnitarzy. Po raz ostatni spotkał Hitlera 20 kwietnia 1945 roku, podczas jego ostatnich urodzin obchodzonych w berlińskim bunkrze. Speer próbował namawiać go do opuszczenia miasta, twierdził też, że informował o beznadziejności dalszej walki.

Jeszcze wcześniej Hitler wydał tak zwany „rozkaz Nerona”, nakazujący niszczenie niemieckiej infrastruktury, fabryk, mostów oraz zapasów w miarę zbliżania się wojsk alianckich. Rozkaz ten miał pozostawić po Rzeszy jedynie „spaloną ziemię”. Formalnie wykonanie poleceń powierzono Speerowi jako ministrowi uzbrojenia. Ten jednak, w porozumieniu z częścią administracji i dowódców lokalnych, sabotował ich realizację, nakazując w wielu przypadkach oszczędzanie zakładów i linii kolejowych. Sam przyznał po wojnie, że podczas jednej z rozmów w bunkrze wyznał Hitlerowi, iż nie wypełnia jego poleceń. Führer nie zdecydował się go ukarać, co do dziś pozostaje przedmiotem analiz historyków.

Po śmierci Hitlera 30 kwietnia 1945 roku Speer został zgodnie z testamentem mianowany ministrem gospodarki i produkcji w ostatnim, krótkotrwałym rządzie admirała Karla Dönitza. Wkrótce został aresztowany przez aliantów w okolicach Flensburga. Podczas procesu norymberskiego Speer przyjął postawę odmienną od większości oskarżonych. Przyznał się do odpowiedzialności politycznej, wyraził skruchę i starał się przedstawić jako technokrata, który stopniowo zorientował się w zbrodniczym charakterze reżimu. Zaprzeczał jednak wiedzy o planowym ludobójstwie Żydów. Ta linia obrony, choć dziś powszechnie kwestionowana przez historyków, wpłynęła na wymiar kary.

Trybunał skazał go na 20 lat więzienia za zbrodnie przeciwko ludzkości oraz udział w planowaniu i prowadzeniu wojny agresywnej. Wyrok odbywał w więzieniu Spandau w Berlinie Zachodnim. Był tam jednym z nielicznych więźniów politycznych. Czas spędzał na pracy w ogrodzie, lekturze i pisaniu. Inni skazani naziści odnosili się do niego z niechęcią, uważając jego postawę w Norymberdze za „zdradę”. Speer opuścił więzienie w 1966 roku po odbyciu pełnej kary.

Po wyjściu na wolność szybko stał się osobą publiczną. Opublikował wspomnienia, między innymi „Wspomnienia” oraz „Dziennik z Spandau”, w których konsekwentnie budował obraz siebie jako „apolitycznego specjalisty”, który zbyt późno zrozumiał skalę zbrodni popełnianych przez reżim. Książki odniosły duży sukces czytelniczy, lecz późniejsze badania historyczne stopniowo podważały jego wersję wydarzeń, wskazując na świadome korzystanie z pracy niewolniczej i bliskość z nazistowskim kierownictwem. Albert Speer zmarł w 1981 roku podczas pobytu w Londynie, pozostawiając po sobie jedną z najbardziej kontrowersyjnych biografii wśród przywódców III Rzeszy.