W 1934 roku Urząd Uzbrojenia Armii zgłosił zapotrzebowanie na nowy czołg wsparcia, który miał stanowić standardowe wyposażenie niemieckich batalionów pancernych. Do rywalizacji przystąpiły trzy przedsiębiorstwa. Rheinmetall Borsig przedstawił projekt VK 2001, firma MAN zaproponowała VK 2002, natomiast zakłady Krupp opracowały własny wariant oznaczony również jako VK 2001. Po przeprowadzeniu prób zdecydowano, że dalszy rozwój konstrukcji zostanie powierzony firmie Krupp. Produkcję uruchomiono w zakładach Krupp Grusonwerk w Magdeburgu, a nowy czołg otrzymał oznaczenie Panzerkampfwagen IV Ausführung A, znany także jako SdKfz 161.

PzKpfw IV wyróżniał się tym, że był produkowany przez cały okres drugiej wojny światowej i stopniowo rozwijany, dzięki czemu stał się jednym z filarów niemieckich wojsk pancernych. Wczesne wersje projektowano jako wozy wsparcia piechoty i czołgów liniowych, dlatego początkowo uzbrojono je w krótkolufową armatę kalibru 75 mm, skuteczną przeciwko umocnieniom i celom nieopancerzonym.

Pierwsza wersja seryjna PzKpfw IV Ausf A była uzbrojona w armatę 7,5 cm KwK 37 L 24 z zapasem 122 nabojów oraz sprzężony karabin maszynowy MG 34 kalibru 7,92 mm. Opancerzenie było stosunkowo cienkie i wynosiło około 20 mm na wieży oraz 14,5 mm na kadłubie. Masa całkowita pojazdu wynosiła około 17,3 tony.

Kolejna odmiana, PzKpfw IV Ausf B, otrzymała wzmocniony pancerz, sięgający 30 mm z przodu wieży i 20 mm na kadłubie, a także nowy silnik Maybach HL 120 TR o mocy około 265 KM. Pozwoliło to na poprawę osiągów, choć masa wzrosła do około 17,7 tony. Z kadłuba usunięto przedni karabin maszynowy, zastępując go szczeliną obserwacyjną.

Wersja PzKpfw IV Ausf C wprowadziła ulepszony silnik Maybach HL 120 TRM, co zwiększyło prędkość maksymalną do około 42 km h. Następnie pojawił się PzKpfw IV Ausf D, w którym zastosowano dodatkowe płyty pancerne o grubości 20 mm na przedniej części kadłuba, co podniosło masę wozu do około 20 ton.

PzKpfw IV Ausf E, produkowany od września 1940 do kwietnia 1941 roku, posiadał zmodyfikowaną wieżę oraz możliwość dodatkowego wzmocnienia pancerza czołowego kadłuba płytami o grubości 30 mm. Zmieniono również wieżyczkę dowódcy i gąsienice. Masa tej wersji wzrosła do około 21 ton.

Przełomowym etapem rozwoju był PzKpfw IV Ausf F. Wariant ten otrzymał znacznie wzmocnione opancerzenie oraz długolufową armatę 7,5 cm KwK 40 L 43, co znacząco zwiększyło jego możliwości przeciwpancerne. Kolejna wersja, Ausf G, zachowała to uzbrojenie, wprowadzając między innymi dwukomorowy hamulec wylotowy i rezygnując ze szczelin obserwacyjnych w kadłubie.

PzKpfw IV Ausf H otrzymał jeszcze grubszy pancerz czołowy sięgający 80 mm oraz nową skrzynię biegów. Masa wzrosła do około 26 ton, co wpłynęło na obniżenie prędkości maksymalnej do około 38 km h. Ostatnią produkowaną wersją był PzKpfw IV Ausf J, uproszczony technologicznie w celu przyspieszenia produkcji, który wszedł do służby w 1944 roku.

Czołgi PzKpfw IV brały udział we wszystkich głównych kampaniach Wehrmachtu, od Polski i Francji, przez Afrykę Północną, po front wschodni. Łącznie wyprodukowano około 9000 egzemplarzy wszystkich wersji, co czyni ten typ jednym z najliczniej budowanych niemieckich czołgów drugiej wojny światowej.



Dane techniczne PzKpfw IV, wersje późne Ausf G H J



Zdjęcie:
Bundesarchiv, CC BY-SA 3.0 DE, Wikimedia Commons