23.09.1890 - 1.02.1957

Friedrich Wilhelm Ernst Paulus urodził się 23 września 1890 roku w Guxhagen niedaleko Kassel w rodzinie urzędniczej, dorastał w mieszczańskim otoczeniu, po szkole średniej krótko studiował prawo w Marburgu, ostatecznie jednak wybrał karierę wojskową, w 1909 roku wstąpił ochotniczo do armii i rozpoczął służbę w 3 badeńskim pułku piechoty w Rastatt, gdzie został wyszkolony jako młody oficer piechoty i awansował na stopień podporucznika.

W czasie pierwszej wojny światowej Paulus służył w piechocie i w sztabach, w tym w Niemieckim Korpusie Alpejskim, brał udział w walkach na frontach zachodnim i południowo wschodnim, zdobył doświadczenie jako oficer liniowy i sztabowy, uchodził za dokładnego i sumiennego planistę, nie wyróżniał się jednak jako dowódca frontowy, po zakończeniu wojny pozostał w armii, która została przekształcona w ograniczoną traktatem wersalskim Reichswehrę.

W okresie międzywojennym Paulus pełnił różne funkcje w Reichswehrze, dowodził kompanią i batalionem, zajmował się szkoleniem oraz planowaniem, w latach trzydziestych trafił do niewielkich jednostek eksperymentalnych zajmujących się rozwijaniem broni zmotoryzowanej i pancernej, był ceniony jako oficer sztabowy, który dobrze przyjmuje nowe idee taktyczne, w 1935 roku został jednym z głównych współpracowników dowództwa wojsk pancernych, nadzorując szkolenia i ćwiczenia w rodzących się wojskach szybkich.

W 1938 roku Paulus został mianowany szefem sztabu XVI korpusu armijnego dowodzonego przez Heinza Guderiana, jednego z głównych twórców niemieckiej broni pancernej, w 1939 roku awansował na generała majora i objął stanowisko szefa sztabu 10 Armii, z którą wziął udział w kampanii przeciwko Polsce, po zakończeniu działań 10 Armia została 26 października 1939 roku przemianowana na 6 Armię, brała następnie udział w kampanii zachodniej w 1940 roku, Paulus w tym czasie przeszedł na wyższe stanowisko sztabowe w Naczelnym Dowództwie Wojsk Lądowych, współuczestniczył w przygotowywaniu planów inwazji na Związek Radziecki.

W drugiej połowie 1941 roku Paulus jako oficer sztabowy uczestniczył w dopracowywaniu szczegółów operacji „Barbarossa” oraz kolejnych planów operacyjnych na froncie wschodnim, zyskał opinię sprawnego, drobiazgowego planisty, ale wciąż nie miał doświadczenia w samodzielnym dowodzeniu dużymi związkami taktycznymi, mimo tego zaufano jego umiejętnościom organizacyjnym, gdy zwolniło się stanowisko dowódcy jednej z armii na froncie.

5 stycznia 1942 roku Paulus został mianowany generałem wojsk pancernych i objął dowództwo 6 Armii, walczącej na południowym odcinku frontu wschodniego, wiosną i latem 1942 roku jego armia brała udział w ofensywie w ramach operacji „Blau”, nacierając przez Ukrainę i nad Don w kierunku Wołgi, w drugiej połowie roku głównym celem stało się zdobycie Stalingradu, Paulus prowadził walki o miasto ulicę po ulicy, ponosząc ciężkie straty, mimo zaciętych ataków nie zdołał całkowicie opanować miasta, co miało fatalne skutki w obliczu nadchodzącej radzieckiej kontrofensywy.

W listopadzie 1942 roku Armia Czerwona rozpoczęła operację okrążającą siły niemieckie wokół Stalingradu, 6 Armia Paulusa wraz z częścią 4 Armii Pancernej znalazły się w kotle pozbawionym wystarczających zapasów, Paulus wielokrotnie meldował o krytycznej sytuacji i wnioskował o zgodę na próbę przebicia się z okrążenia, Hitler odrzucił te prośby i nakazał trwanie na pozycjach, licząc na odsiecz i zaopatrywanie wojsk z powietrza, które okazało się niewystarczające, w tych warunkach położenie 6 Armii stawało się z tygodnia na tydzień beznadziejne.

30 stycznia 1943 roku Hitler awansował Paulusa do stopnia feldmarszałka, po raz pierwszy w historii nadając ten stopień dowódcy armii zagrożonej klęską, gest ten miał symbolicznie sugerować, że wyjściem dla dowódcy jest albo zwycięstwo, albo śmierć, Paulus nie zdecydował się jednak na samobójstwo, 31 stycznia 1943 roku poddał się wraz ze sztabem południowej części okrążonych wojsk dowódcy sowieckiej 64 Armii generałowi Michaiłowi Szumiłowowi, kilka dni później skapitulowały także pozostałe części 6 Armii, co oznaczało jedną z największych klęsk Wehrmachtu.

Po kapitulacji Paulus został przewieziony do obozu jenieckiego w Związku Radzieckim, między innymi do obozu w Krasnogorsku, początkowo zachowywał dystans i unikał jednoznacznych deklaracji politycznych, z czasem jednak, obserwując rozwój sytuacji na froncie i kolejne klęski Niemiec, zaczął coraz krytyczniej odnosić się do reżimu Hitlera, po zamachu z 20 lipca 1944 roku przystąpił do antyfaszystowskiej organizacji Związek Niemieckich Oficerów, współpracującej z Narodowym Komitetem „Wolne Niemcy”, brał udział w działaniach propagandowych, wzywając niemieckich żołnierzy do zaprzestania beznadziejnej walki.

Po zakończeniu wojny Paulus został wykorzystany jako świadek w procesie przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze, zeznawał na temat przygotowań do wojny przeciwko Związkowi Radzieckiemu i charakteru działań Wehrmachtu na froncie wschodnim, jego świadectwo potwierdzało agresywny i planowy charakter kampanii, po powrocie do Związku Radzieckiego przez kilka lat pozostawał nadal na terenie radzieckim w warunkach względnie swobodnej niewoli, zajmując się m.in. opracowywaniem własnych wspomnień i analizą kampanii stalingradzkiej.

W 1953 roku, po latach niewoli, Paulus wrócił do Niemiec, wybrał zamieszkanie w Niemieckiej Republice Demokratycznej, osiadł w Dreźnie, miał status emerytowanego oficera i doradcy wojskowego, okazjonalnie brał udział w pracach nad badaniami nad drugą wojną światową prowadzonymi w kręgach bliskich powstającym strukturom wojskowym NRD, jego stan zdrowia stopniowo się pogarszał, zmarł 1 lutego 1957 roku w Dreźnie, został pochowany na tamtejszym cmentarzu, a później jego szczątki przeniesiono do rodzinnego grobu w Baden Baden, w pamięci historyków pozostał jako dowódca, którego nazwisko na zawsze związało się z klęską pod Stalingradem.

Zdjęcie:
Bundesarchiv, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0