Armata przeciwpancerna 50 mm PaK 38 (Panzerabwehrkanone 38) była niemiecką armatą przeciwpancerną opracowaną jako następca 37 mm PaK 36 i wprowadzoną do służby weszła w 1940 r., a pierwsze użycie bojowe tej armaty to kwiecień 1941. Jej podstawowym zadaniem było zwalczanie czołgów i innych pojazdów opancerzonych na większych dystansach niż było to możliwe w przypadku armat 37 mm, a także prowadzenie ognia do celów nieopancerzonych przy użyciu amunicji odłamkowej. W chwili wejścia do służby PaK 38 stanowiła wyraźny krok naprzód pod względem przebijalności i możliwości bojowych.

PaK 38 zaprojektowano z naciskiem na większą siłę ognia przy zachowaniu możliwie dobrej mobilności. Armata była osadzona na lekkim, dwuogonowym łożu, co ułatwiało maskowanie i zmianę stanowiska, a jednocześnie zapewniało stabilność podczas strzelania. W praktyce broń mogła być holowana przez pojazdy, a na krótkich dystansach przetaczana przez obsługę. W porównaniu do PaK 36 była jednak wyraźnie cięższa, co ograniczało ręczne manewrowanie w trudnym terenie.

Produkcja PaK 38 była prowadzona od 1940–1943 na terenie Niemiec w zakładach niemieckiego przemysłu zbrojeniowego oraz w systemie kooperacji, który obejmował wytwarzanie luf, zamków, łoży i przyrządów celowniczych. Konstrukcja była rozwijana przez Rheinmetall, a produkcję seryjną realizowano w wielu zakładach współpracujących z niemiecką gospodarką wojenną. Broń wytwarzano w dużych ilościach, łączną produkcję szacuje się na około 9 566 egzemplarzy.

Konstrukcyjnie PaK 38 była armatą z zamkiem klinowym, strzelającą amunicją scaloną. Długa lufa zapewniała wysoką prędkość wylotową pocisków przeciwpancernych, co przekładało się na dobrą penetrację pancerza w pierwszych latach wojny. W miarę pojawiania się coraz lepiej opancerzonych czołgów stosowano także amunicję o zwiększonych możliwościach przebijania, jednak wraz z rozwojem pancerzy PaK 38 stopniowo przestawała wystarczać jako podstawowa armata przeciwpancerna i była uzupełniana przez działa 75 mm.

PaK 38 była szeroko używana przez Wehrmacht i Waffen SS na froncie wschodnim i zachodnim. W okresie 1941, 1942 stanowiła jeden z głównych środków przeciwpancernych piechoty i dywizji, szczególnie skuteczny przeciw wczesnym wariantom czołgów średnich. W kolejnych latach coraz częściej wykorzystywano ją w rolach drugorzutowych, w obronie, w zasadzkach, w jednostkach mniej uprzywilejowanych sprzętowo, a także do zwalczania celów lżej opancerzonych.


Dane techniczne 50 mm PaK 38



Zdjęcie:
Bundesarchiv, CC BY-SA 3.0