19.03.1906 - 31.05.1962

Adolf Eichmann, właściwie Otto Adolf Eichmann, urodził się 19 marca 1906 roku w Solingen w Niemczech, dorastał w Linzu w Austrii, dokąd jego rodzina przeprowadziła się podczas pierwszej wojny światowej, przed wstąpieniem do ruchu nazistowskiego pracował jako urzędnik i przedstawiciel handlowy, między innymi w firmie Vacuum Oil, jako oficer SS stał się jednym z głównych organizatorów Zagłady europejskich Żydów, zmarł 1 czerwca 1962 roku w więzieniu w Ramli w Izraelu w wyniku wykonania wyroku śmierci przez powieszenie

W 1914 roku rodzina Eichmannów przeniosła się do Linzu, tam Adolf uczęszczał do szkoły średniej, jednak miał słabe wyniki i nie ukończył nauki, w młodości pracował w przedsiębiorstwie ojca oraz w różnych firmach handlowych, w połowie lat dwudziestych zatrudnił się w branży elektrycznej, następnie w Vacuum Oil Company jako podróżujący przedstawiciel handlowy, zdobywał doświadczenie jako komiwojażer, często podróżował służbowo po Austrii, łączył umiejętności administracyjne i handlowe z ambicją awansu w strukturach państwowych.

W 1932 roku, za namową znajomego i późniejszego wysokiego funkcjonariusza SS Ernsta Kaltenbrunnera, Eichmann wstąpił do austriackiej partii nazistowskiej oraz do SS, był wówczas byłym przedstawicielem handlowym, który szukał stabilnej kariery w aparacie partyjnym, po dojściu nazistów do władzy w Niemczech w 1933 roku stracił posadę w firmie i wyjechał do Rzeszy, gdzie przeszedł szkolenie w jednostkach SS w okolicach obozu koncentracyjnego Dachau, od stycznia do października 1934 roku służył w Dachau, w tym samym roku przeniesiono go do Służby Bezpieczeństwa SD, początkowo zajmował się sprawami wolnomularstwa, następnie trafił do wydziału gromadzącego informacje o Żydach i ruchu syjonistycznym, zaczął uczyć się podstaw języka hebrajskiego i jidysz, w 1937 roku odbył krótką podróż do Palestyny, by zbadać możliwości emigracji Żydów z terenów kontrolowanych przez nazistów.

Po anszlusie Austrii w 1938 roku Eichmann stanął na czele Centralnego Urzędu do spraw Emigracji Żydów w Wiedniu, jego zadaniem było wymuszanie na Żydach wyjazdu z kraju poprzez presję administracyjną, odbieranie majątku oraz terror policyjny, później podobny urząd powstał pod jego nadzorem w Pradze, po wybuchu drugiej wojny światowej we wrześniu 1939 roku Eichmann został przeniesiony do Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy w Berlinie, od 1939 roku kierował referatem do spraw Żydów i przesiedleń ludności, zajmował się organizacją deportacji Żydów z ziem wcielonych do Rzeszy oraz z Generalnego Gubernatorstwa, brał udział w tworzeniu gett na okupowanych terenach Polski i w planach utworzenia rezerwatu żydowskiego w rejonie Niska, które ostatecznie porzucono.

Od 1941 roku Eichmann kierował sekcją IV B 4 w Głównym Urzędzie Bezpieczeństwa Rzeszy, formalnie odpowiedzialną za sprawy żydowskie i tak zwaną ewakuację, w rzeczywistości urząd ten stał się jednym z głównych ośrodków planowania i koordynacji Zagłady, w styczniu 1942 roku Eichmann uczestniczył w konferencji w Wannsee pod Berlinem, podczas której wysokim urzędnikom nazistowskim przedstawiono plan ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej, czyli systematycznej eksterminacji Żydów europejskich, przygotował materiały do obrad i sporządził protokół ze spotkania, po konferencji jego wydział stał się centralnym punktem organizującym transporty Żydów do gett i ośrodków zagłady w okupowanej Polsce, takich jak Bełżec, Sobibór, Treblinka i Auschwitz, odpowiadał za planowanie rozkładów pociągów, uzgadnianie deportacji z koleją i administracją oraz przejmowanie majątku deportowanych.

W latach czterdziestych Eichmann odegrał kluczową rolę w deportacji Żydów z wielu krajów Europy, między innymi z Niemiec, Austrii, Holandii, Francji, Słowacji, Grecji i Włoch, w 1944 roku nadzorował deportację setek tysięcy Żydów węgierskich, w krótkim czasie wysyłano ich głównie do Auschwitz, gdzie większość została zamordowana w komorach gazowych, działając jako wysoki urzędnik policyjny i kolejowy koordynator transportów, Eichmann był jednym z głównych organizatorów masowych wywózek i mordów, objętych nazistowskim planem ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej.

Po klęsce Niemiec w 1945 roku Eichmann został zatrzymany przez wojska amerykańskie, posługiwał się fałszywymi dokumentami, jednak w 1946 roku zdołał uciec z obozu jenieckiego, przez kilka lat ukrywał się w Niemczech pod innymi nazwiskami, między innymi jako Otto Heninger, pracował przy wyrębie lasu i w gospodarstwach rolnych, w 1950 roku, korzystając z sieci pomocy dla zbiegłych nazistów, zdobył fałszywe dokumenty na nazwisko Ricardo Klement, przez Włochy przedostał się statkiem do Argentyny, osiedlił się w okolicach Buenos Aires, żył stosunkowo skromnie, podejmował różne prace, później zatrudnił się w zakładach motoryzacyjnych, starał się nie zwracać na siebie uwagi i uchodzić za zwykłego robotnika.

W tym czasie jego poszukiwaniem zajmowali się ocalali z Zagłady, niezależni badacze oraz przedstawiciele wymiaru sprawiedliwości w Europie Zachodniej, ważną rolę odegrały informacje przekazywane przez niemieckiego Żyda Lothara Hermanna, który rozpoznał w Argentynie nazwisko i rodzinę Eichmanna, oraz prokuratora Fritza Bauera z Hesji, który współpracował z władzami izraelskimi, sygnały o miejscu pobytu Eichmanna zbierał także łowca nazistów Simon Wiesenthal, na podstawie zebranych danych izraelska służba wywiadowcza Mosad rozpoczęła obserwację osoby występującej jako Ricardo Klement.

11 maja 1960 roku grupa agentów Mosadu schwytała Eichmanna w pobliżu jego domu przy ulicy Garibaldi w miejscowości San Fernando niedaleko Buenos Aires, został obezwładniony i przewieziony do tajnego lokalu, przez kilka dni był przesłuchiwany i przetrzymywany w konspiracji, następnie w przebraniu i pod przykryciem delegacji dyplomatycznej przewieziono go na pokład samolotu lecącego do Izraela, po przybyciu do Tel Awiwu przekazano go izraelskiej policji i osadzono w więzieniu o zaostrzonym rygorze.

Proces Adolfa Eichmanna przed sądem okręgowym w Jerozolimie rozpoczął się 11 kwietnia 1961 roku w specjalnie przygotowanej sali w budynku Bet Haam, rozprawy były szeroko relacjonowane przez radio, prasę i telewizję, do Izraela zjechali dziennikarze z wielu krajów, podczas wielomiesięcznego postępowania prokuratura przedstawiła setki dokumentów oraz zeznania licznych świadków, w tym wielu ocalałych z gett i obozów koncentracyjnych, Eichmann bronił się, twierdząc, że był jedynie urzędnikiem wykonującym rozkazy przełożonych i nie posiadał realnej możliwości sprzeciwu, sąd uznał, że jego rola była aktywna, a udział w organizowaniu deportacji i masowych mordów świadczy o współodpowiedzialności za zbrodnie.

15 grudnia 1961 roku sąd ogłosił wyrok skazujący Adolfa Eichmanna za zbrodnie przeciwko narodowi żydowskiemu, zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne, wymierzając karę śmierci przez powieszenie, po rozpatrzeniu apelacji Sąd Najwyższy Izraela utrzymał wyrok, prezydent Izraela Yitzhak Ben Zvi odmówił ułaskawienia, w nocy z 31 maja na 1 czerwca 1962 roku, kilka minut po północy, wyrok śmierci wykonano w więzieniu w Ramli, była to jedyna kara śmierci wykonana przez sąd cywilny w historii Izraela, ciało Eichmanna spalono w specjalnie przygotowanym krematorium, a jego prochy rozsypano nad Morzem Śródziemnym poza wodami terytorialnymi Izraela, tak aby nie powstało miejsce mogące stać się celem kultu dla zwolenników nazizmu.

Proces i egzekucja Adolfa Eichmanna miały ogromne znaczenie dla pamięci o Zagładzie, szczególnie w Izraelu i w powojennych Niemczech, publiczne zeznania świadków i szeroka relacja mediów uświadomiły wielu ludziom skalę nazistowskich zbrodni oraz indywidualną odpowiedzialność urzędników, którzy brali udział w ich realizacji, filozofka Hannah Arendt, relacjonując proces, opisała Eichmanna jako przykład tak zwanej banalności zła, urzędnika, który bez szczególnej charyzmy, bez otwartej nienawiści w słowach i bez okazywania skruchy wykonywał swoją pracę w aparacie państwowym, przyczyniając się do wymordowania milionów ludzi.

Zdjęcie
Wikimedia Commons, public domain