Siły zbrojne » Wehrmacht » Historia
Szesnastego marca 1935 roku, wbrew postanowieniom Traktatu Wersalskiego, Adolf Hitler wprowadza ustawę o powszechnym obowiązku służby wojskowej, która formalnie powołuje do życia niemieckie siły zbrojne Wehrmacht, zastępując dotychczasową, ograniczoną liczebnie Reichswehrę. Był to jeden z najważniejszych kroków na drodze do ponownej militaryzacji Niemiec oraz przygotowania kraju do przyszłej wojny ofensywnej w Europie.

Naczelnym organem dowodzenia Wehrmachtu stało się Oberkommando der Wehrmacht, w skrócie OKW. Jego zadaniem była koordynacja działań trzech rodzajów sił zbrojnych, czyli wojsk lądowych Oberkommando des Heeres, sił powietrznych Oberkommando der Luftwaffe oraz marynarki wojennej Oberkommando der Kriegsmarine. Na czele Wehrmachtu aż do stycznia 1938 roku stał feldmarszałek Werner von Blomberg, który pełnił funkcję ministra wojny i głównodowodzącego sił zbrojnych. Po tzw. aferze Blomberga i Fritscha Hitler wykorzystał okazję, zlikwidował urząd ministra wojny i formalnie sam przejął naczelne dowództwo nad Wehrmachtem. Od dwudziestego siódmego stycznia 1938 roku aż do swojej śmierci trzydziestego kwietnia 1945 roku to właśnie Adolf Hitler był najwyższym zwierzchnikiem niemieckich sił zbrojnych.

W tym samym okresie powołano stanowisko szefa Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu. Funkcję tę objął generał, później feldmarszałek, Wilhelm Keitel, który podpisał większość najważniejszych rozkazów dotyczących agresji, okupacji oraz działań represyjnych wobec ludności cywilnej. OKW wraz ze sztabami generalnymi poszczególnych rodzajów broni przygotowywało plany kolejnych kampanii wojennych, od napaści na Polskę, przez kampanię francuską, aż po wojnę ze Związkiem Radzieckim. W planach tych uwzględniano ścisłą współpracę z SS oraz Gestapo, zarówno w zakresie polityki okupacyjnej, jak i w zwalczaniu ruchów oporu.

Wehrmacht był nie tylko klasyczną armią liniową. Jego struktura obejmowała rozbudowany aparat administracyjny na terenach okupowanych, dowództwa tyłowe, jednostki zaopatrzenia, oddziały bezpieczeństwa oraz formacje pomocnicze. Wbrew powojennej propagandzie, która próbowała przedstawiać Wehrmacht jako rzekomo „czystą” armię, wolną od zbrodni wojennych, liczne badania historyczne wykazały, że żołnierze i dowódcy Wehrmachtu brali udział w akcjach odwetowych, pacyfikacjach wsi, rozstrzeliwaniu jeńców oraz w zbrodniach na ludności cywilnej, zwłaszcza na wschodzie. Rozkazy takie jak nakaz bezwzględnego traktowania komisarzy politycznych Armii Czerwonej czy przyzwolenie na okrucieństwo wobec ludności cywilnej były wydawane właśnie przez instancje Wehrmachtu, a nie wyłącznie przez SS.

Armia niemiecka powstała na fundamentach stu tysięcznej Reichswehry, lecz rozbudowała się w ekspresowym tempie. W roku 1939, w momencie wybuchu II wojny światowej, Wehrmacht liczył już około 3,9 miliona żołnierzy. W roku 1944, po kolejnych falach mobilizacji, liczebność sił zbrojnych sięgnęła około 11 milionów ludzi. Łącznie w latach od 1939 do 1945 w szeregach Wehrmachtu służyło około 17 milionów żołnierzy, zarówno zawodowych, jak i poborowych. Wprowadzono powszechny pobór, rozszerzano roczniki mobilizacyjne, a pod koniec wojny sięgano nawet po bardzo młodych chłopców i starszych mężczyzn z formacji Volkssturmu.

Od samego początku istnienia Wehrmachtu duży nacisk kładziono na szkolenie, dyscyplinę oraz nowoczesne metody prowadzenia działań wojennych. Połączenie broni pancernej, lotnictwa i wojsk zmechanizowanych, czyli tak zwana wojna błyskawiczna, stało się symbolem sukcesów Wehrmachtu z pierwszych lat wojny. W kampaniach w Polsce, na Zachodzie oraz w początkowym okresie wojny ze Związkiem Radzieckim armia niemiecka uchodziła za jedną z najlepiej wyszkolonych, najlepiej zorganizowanych i najsprawniej dowodzonych na świecie. Z biegiem czasu jej przewaga przestała jednak wystarczać wobec rosnącej przewagi liczebnej i materiałowej aliantów.

Nie można pominąć losu jeńców wojennych, a także roli Wehrmachtu w systemie obozów jenieckich. W wielu przypadkach obozy te były miejscami masowego cierpienia i śmierci. Szczególnie dotyczyło to jeńców radzieckich, którzy w ogromnej liczbie ginęli z głodu, chorób i wyczerpania. Pomimo formalnego obowiązywania konwencji międzynarodowych, Wehrmacht często je łamał, zwłaszcza na froncie wschodnim, gdzie konflikt przybrał charakter wojny wyniszczającej.

Wraz z przedłużaniem się wojny Wehrmacht ponosił coraz cięższe straty. Wraz z kolejnymi klęskami, od Stalingradu, przez front włoski, aż po walki obronne w Niemczech, malejące zasoby ludzkie i materiałowe nie były już w stanie zrównoważyć przewagi aliantów. Szacuje się, że w toku działań wojennych do 1945 roku zginęło łącznie około 5,3 miliona żołnierzy Wehrmachtu, a miliony zostały ranne lub dostały się do niewoli. Po bezwarunkowej kapitulacji Niemiec w maju 1945 roku Wehrmacht został rozwiązany, a jego najwyżsi dowódcy stanęli przed trybunałami, między innymi w Norymberdze, aby odpowiadać za zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciw ludzkości.

Wehrmacht jako instytucja stał się jednym z najważniejszych narzędzi prowadzenia wojny agresywnej w Europie, ale również filarem systemu terroru i okupacji. Jego historia jest nieodłącznie związana zarówno z militarnymi sukcesami III Rzeszy, jak i z jej zbrodniami, co czyni ją jednym z kluczowych tematów w badaniach nad dziejami II wojny światowej.
NOWOŚCI WYDAWNICZE
TAJEMNICE NIEMIECKICH OBOZÓW KONCENTRACYJNYCH
TWIERDZA ZROSZONA KRWIĄ
DLA PARTNERÓW
Copyright © 2006-2026 Vaterland.pl